Mũi Gành Dầu · cuối tháng 8 âm lịch · đầu tháng 10
Lễ Hội Nguyễn Trung Trực: dấu ấn của Gành Dầu, Phú Quốc
Phần lớn hành trình ở Phú Quốc xoay quanh biển, tàu, và hoàng hôn. Lễ hội Nguyễn Trung Trực ở Gành Dầu là một điểm dừng khác, yên tĩnh hơn — nơi một cộng đồng nhỏ tưởng nhớ một anh hùng dân tộc, ngay tại mũi đất phía Bắc nơi một phần câu chuyện của ông từng diễn ra.
Nguyễn Trung Trực là ai, và vì sao lại là Gành Dầu
Nguyễn Trung Trực lãnh đạo cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp ở đồng bằng sông Cửu Long vào những năm 1860, nổi tiếng nhất với trận đốt cháy tàu chiến Pháp L’Espérance trên sông Nhật Tảo năm 1861. Ông bị bắt gần Mũi Gành Dầu, ở cực Bắc Phú Quốc, và bị Pháp xử tử tại Rạch Giá trên đất liền vào tháng 10 năm 1868.
Chính việc bị bắt ở đây là lý do Gành Dầu — vốn được biết đến nhiều hơn nhờ hải sản rẻ và tầm nhìn sang Campuchia — có riêng một đền thờ ông, do người dân địa phương dựng lên không lâu sau khi ông mất, và được xây lại theo dáng hiện tại vào năm 1993. Đây là đền thờ Nguyễn Trung Trực lâu đời nhất trên đảo.
Ông được người dân khắp vùng Kiên Giang nhớ tới vì cùng một lý do: một vị chỉ huy địa phương từng đánh bại một lực lượng thực dân trang bị vượt trội, và được cho là đã nói với quân Pháp, trước khi bị hành hình, rằng người Việt sẽ còn kháng chiến “chừng nào đất này còn cỏ.” Câu nói đó vẫn được nhắc tới ở địa phương ngày nay. Đền thờ ông có mặt ở nhiều thị trấn khắp tỉnh — đền ở Gành Dầu là phần nhỏ của Phú Quốc trong một mạng lưới tưởng nhớ lớn hơn nhiều.
Lễ hội: nhỏ hơn Rạch Giá, và nên biết điều đó trước
Lễ giỗ Nguyễn Trung Trực lớn nhất, nổi tiếng nhất cả nước diễn ra tại Rạch Giá, trên đất liền, nơi ông bị hành hình — một sự kiện lớn thu hút đông đảo người tham dự mỗi năm vào cùng khoảng thời gian cuối tháng 8 âm lịch. Dễ nghĩ rằng đền thờ ở Gành Dầu trên Phú Quốc cũng có một phiên bản đảo với quy mô tương tự. Không phải vậy, và đó không phải là điểm thiếu sót — đó là một sự kiện khác, mang tính địa phương hơn.
Lễ hội Nguyễn Trung Trực ở Gành Dầu đã diễn ra từ năm 1996, tổ chức hằng năm vào ngày 27 đến 29 tháng 8 âm lịch — thường rơi vào đầu tháng 10 dương lịch, tùy theo cách lịch âm khớp với lịch dương từng năm. Lễ hội chia làm hai phần: phần lễ trang trọng — thượng cờ, dâng lễ vật, thắp hương — theo sau là phần hội quy mô nhỏ hơn. Lễ hội do chính quyền địa phương và ban quản lý đền tổ chức, thu hút người dân các làng xung quanh chứ không phải xe tour.
Nên chờ đợi gì nếu đi
Đây không phải một buổi trình diễn dựng lên cho khách, và không nên xem như vậy. Phần lớn những gì diễn ra mang tính nghi lễ và trầm lắng: dâng hương tại bàn thờ, cờ được kéo lên, các gia đình đến bày tỏ lòng thành kính như ở bất kỳ đền thờ tổ tiên nào. Nếu bạn tham dự đúng những ngày lễ hội, nên ăn mặc kín đáo, giữ khoảng cách với bàn thờ trừ khi được mời lại gần, và hiểu rằng mình đang là khách trong một nghi thức tưởng niệm của người khác, không phải khán giả.
Ngoài những ngày lễ hội, đền vẫn mở cửa hằng ngày và yên tĩnh hơn nhiều — một điểm dừng hợp lý nếu bạn đã lên Gành Dầu vì hải sản hay ngắm cảnh mũi đất, đặc biệt nếu bạn tò mò về lịch sử đảo ngoài những bãi biển và tour tàu. Ngư dân và gia đình họ vẫn thường đến đây cầu bình an và may mắn khi ra khơi, một truyền thống vẫn tiếp diễn từ khi đền được dựng lên.
Đi từ Luna
Gành Dầu nằm ở mũi cực Tây Bắc Phú Quốc, cách Bãi Trường khoảng một tiếng lái xe — cùng cung đường trong cẩm nang Gành Dầu của tụi mình, đi qua rìa Vườn quốc gia Phú Quốc. Xe máy vẫn ổn cho những ngày thường, nhưng vào đúng dịp lễ hội, chỗ đậu xe gần đền sẽ chật nhanh — đi ô tô có tài xế, hoặc nhờ Luna sắp xếp, sẽ đỡ phải loay hoay tìm chỗ để xe giữa đám đông người dân địa phương đông hơn ngày thường nhiều.
Nếu định đi đúng dịp lễ hội, nên nhờ lễ tân xác nhận ngày chính xác của năm đó trước khi xuất phát, vì ngày âm lịch đổi qua dương lịch mỗi năm và nguồn tin tại chỗ luôn cập nhật hơn bất cứ gì in sẵn từ trước. Ngoài mùa lễ hội, đền và cung đường lên đó vẫn đáng đi riêng — một điểm dừng lịch sử yên tĩnh trong một ngày vốn chỉ xoay quanh hải sản và cảnh nhìn sang Campuchia.
Luna Oriental ở SS27 Sonasea, Bãi Trường — xem vị trí tại đây nếu bạn xuất phát từ phía Nam đảo. Một buổi sáng lễ hội ở Gành Dầu hợp tự nhiên với bữa trưa hải sản ở làng trước khi quay về Nam.
Ảnh: Tokeisan, CC BY-SA 3.0, qua Wikimedia Commons.
Câu hỏi thường gặp
Lễ hội Nguyễn Trung Trực ở Gành Dầu diễn ra khi nào?
Vào ngày 27 đến 29 tháng 8 âm lịch hằng năm — năm 2026 rơi vào khoảng đầu tháng 10, gần với (nhưng không phải cùng) lễ hội lớn hơn ở Rạch Giá trên đất liền. Ngày âm lịch đổi qua dương lịch mỗi năm, nên nên xác nhận ngày cụ thể tại địa phương khi gần tới.
Lễ hội ở Gành Dầu có giống lễ hội nổi tiếng ở Rạch Giá không?
Không, và điều này nên biết trước khi đi. Rạch Giá, trên đất liền, tổ chức lễ giỗ Nguyễn Trung Trực lớn và nổi tiếng nhất cả nước. Đền thờ ở Gành Dầu trên Phú Quốc có lễ hội riêng, quy mô nhỏ và yên tĩnh hơn nhiều, cùng tôn vinh một vị anh hùng nhưng là một sự kiện mang quy mô của đảo.
Khách du lịch có được vào lễ hội không, nên mặc gì?
Được — đền thờ mở cửa đón khách quanh năm, và những ngày lễ hội thu hút chủ yếu người dân địa phương đến dâng hương. Nên ăn mặc kín đáo (che vai và đầu gối), giữ giọng nói nhỏ gần bàn thờ, và xem đây là một buổi tưởng niệm của cộng đồng chứ không phải một sự kiện để xem.







