Tết Đoan Ngọ ở Phú Quốc: ăn gì và tục lệ miền Nam

Tết Đoan Ngọ rơi vào mùng 5 tháng 5 âm lịch — và ở Phú Quốc, ngày này diễn ra khá khác với phiên bản người Hà Nội quen thuộc. Cùng ngày, cùng logic (diệt sâu bọ, ăn đúng thứ đúng giờ), nhưng thức ăn khác, không khí khác, và cái sự thoải mái của miền Nam thấm vào từng chi tiết.

Nếu bạn đang ở Luna Oriental trên Bãi Trường đúng dịp 5/5, đây là những gì đang diễn ra xung quanh — và những gì đáng để nhập cuộc.

Tết Đoan Ngọ ở Phú Quốc trông như thế nào

Tết Đoan Ngọ là một trong những ngày lặng lẽ nhưng có ý nghĩa trong lịch người Việt. Mùng 5 tháng 5 âm lịch rơi vào khi nắng nóng đang ở đỉnh điểm và theo truyền thống, là lúc sâu bọ trong người hoạt động mạnh nhất. Logic của nghi lễ: ăn những thứ có lên men, có vị chua, trên bụng đói lúc sáng sớm — để diệt chúng đi.

Ở Phú Quốc, tết này không có màu sắc lớn như Tết Nguyên Đán hay Trung Thu. Cửa hàng không đóng cửa, đảo không trang trí. Nhưng trong những ngôi nhà gần chợ Dương Đông, dọc phố An Thới, và trong những căn bếp ở Bãi Trường — các gia đình bày khay trái cây và cơm rượu ra trước 7 giờ sáng, và việc đầu tiên là cho con cái ăn vài miếng khi bụng còn trống.

Ăn gì vào ngày tết đoan ngọ ở Phú Quốc

Nhân vật trung tâm của Tết Đoan Ngọ ở Phú Quốc là cơm rượu nếp — gạo nếp lên men vài ngày, vo thành từng viên nhỏ, vị ngọt nhẹ, chua nhẹ, và có chút hơi men. Ăn lúc bụng còn trống, trước bất cứ thứ gì khác. Đó là toàn bộ nghi lễ.

Quanh cơm rượu là khay trái cây theo mùa. Ở Phú Quốc, đó thường là chôm chôm, vải (nếu có hàng tốt từ đất liền về), xoài xanh ăn với muối ớt, và mận. Sự kết hợp chua ngọt là có chủ đích — độ chua theo quan niệm dân gian là thứ giúp “diệt” sâu bọ.

Bánh ú tro cũng có trong một số gia đình — những viên hình tháp nhỏ bằng nếp ngâm nước tro, luộc xong có màu vàng trong suốt đặc trưng. Ăn không với chút đường hoặc có nhân đậu xanh. Không phải nhà nào ở Phú Quốc cũng tự làm, nhưng bạn sẽ thấy bán ở chợ Dương Đông trong vài ngày trước 5/5.

Chôm chôm và chanh tươi tại quầy chợ — những trái cây chua ngọt không thể thiếu trong ngày 5/5 ở miền Nam.

Tết Đoan Ngọ ở Phú Quốc khác miền Bắc chỗ nào

Đây là lúc cùng một ngày tết trở thành hai dịp khá khác nhau.

Ở miền Bắc (Hà Nội, đồng bằng sông Hồng), Tết Đoan Ngọ được coi trọng hơn. Vải thiều Thanh Hà là nhân vật chính — vụ thu hoạch rơi đúng vào 5/5, và gia đình miền Bắc coi một đĩa vải tươi là thứ không thể thiếu trên mâm. Bánh tro phổ biến hơn. Rượu nếp cẩm (nếp than lên men) thay cho cơm rượu nếp trắng của miền Nam. Các nghi lễ được thực hiện kỹ hơn, mâm được bày đẹp hơn, buổi sáng mang không khí trang nghiêm hơn.

Ở Phú Quốc và miền Nam nói chung, không khí thoải mái hơn. Cơm rượu nếp trắng là tiêu chuẩn, không phải nếp cẩm. Chôm chôm và xoài thay vị trí của vải — cả hai đều có ở đây hoặc về nhanh từ đất liền, và tháng 5–6 chính là mùa đỉnh. Phong tục vẫn còn nguyên đó, nhưng được giữ nhẹ hơn và ít nghi lễ hơn.

Một điểm khác nữa: bánh ú tro miền Nam nhỏ và đơn giản — ăn với đường, không nhiều thứ đi kèm. Miền Bắc gói bánh tro to hơn một chút và cách gói khác. Cùng gốc, khác cách biểu hiện.

Điều không thay đổi ở đâu: ăn lúc bụng trống trước 7 giờ sáng là phần cốt lõi của Tết Đoan Ngọ. Nếu chỉ làm được một việc trong ngày này, đó là việc đó.

Đang du lịch Phú Quốc dịp 5/5 — nên đi đâu, ăn gì

Chợ Dương Đông là điểm đến đầu tiên. Hai ba ngày trước 5/5, người bán dọn ra cơm rượu làm sẵn, bánh ú tro và đủ loại trái cây mùa. Đến trước 8 giờ sáng — qua giờ đó các món đặc trưng của ngày 5/5 thường đã vơi và chợ trở lại nhịp bình thường.

Nếu bạn đang ở Luna Oriental đúng dịp này, hỏi lễ tân tối hôm trước — chúng tôi sẽ chỉ quầy nào đáng ghé và viết tên ra để đưa cho tài xế Grab. Từ Bãi Trường lên chợ Dương Đông khoảng 15 phút.

Buổi tối, chợ đêm Bãi Trường trong dịp cuối tuần 5/5 cũng đáng ghé — hàng trái cây đầu mùa bày ra đẹp, không khí có chút lễ hội mà không quá đông.

Phú Quốc không ăn to mừng lớn cho ngày này. Nhưng bắt được đúng buổi sáng — khay trái cây, mùi cơm rượu, bắt đầu một ngày nắng to trước 7 giờ — đó là một trong những khoảnh khắc nhỏ khiến chuyến đi trở nên có chiều sâu hơn. Xem phòng tại Luna nếu bạn đang nghĩ đến dịp này.

---

Ảnh: Jamie Trinh và Anne Nicole trên Unsplash.